พุทธศาสนาแบบเถรวาท เชื่อว่าพระพุทธเจ้า ทรงดำรงสถานะเป็นผู้ประเสริฐสูงสุดด้วยตนเอง ภายหลังจากการปรินิพพาน พระธรรมและพระบรมธาตุ จึงถือเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ยิ่ง แทนองค์สืบมา ในพุทธประวัติ กล่าวว่า หลังจากถวายพระเพลิงพระพุทธสรีระแล้ว มีการแบ่งพระธาตุส่วนที่มีขนาดใหญ่ ได้แก่ พระเขี้ยวแก้ว(ฟัน) พระรากขวัญ(ไหปลาร้า) พระนลาฏ(หน้าผาก) และส่วนที่แตกออกเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อย แล้วแจกจ่ายไปทั่วในดินแดนที่นับถือพระพุทธศาสนา. ธรรมเนียมในการเก็บรักษาพระบรมธาตุนั้นมีหลายแบบ นอกจากจะบรรจุในสถูปแล้ว ยังมีการก่อสร้างเป็นมณฑปที่มีประตูทั้งสี่ทิศ และสามารถอัญเชิญออกมากราบไหว้บูชาได้ เช่นการประดิษฐานในกู่วัดพระบรมธาตุศรีจอมทอง คล้ายคลึงกับ คติการบูชาพระเขี้ยวแก้ว ของลังกา.

พุทธศาสนาในดินแดนล้านนา ได้รับการสืบทอดมาหลายทาง ทั้งจากหริภุญไชย และการรับผ่านมาจากเมืองมอญ รวมทั้งการรับโดยตรงจากลังกาเมื่อพุทธศตวรรษที่ ๑๙ ต่อมาในราวพุทธศตวรรษที่ ๒๐-๒๑ มีการปรับ และสร้างเนื้อหาให้พระพุทธเจ้ามีความเกี่ยวข้องกับดินแดนแถบนี้ ที่เห็นได้ชัดคือ การสร้างตำนานว่าพระพุทธเจ้าเคยเสด็จมายังที่ตั้งเมืองหลายแห่ง รวมทั้งยังกล่าวถึงการประดิษฐาน พระเกศาธาตุ และพระบรมธาตุในเมืองต่างๆ เรียกการเขียนตำนานลักษณะนี้ว่า "ตำนานพระเจ้าเลียบโลก" ซึ่งสาระสำคัญไม่ได้ขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงว่าพระพุทธองค์เคยเสด็จมาจริงหรือไม่ แต่อยู่ที่ความต้องการสถาปนาความศักดิ์สิทธิ์ให้แก่ดินแดนแหล่านั้น ให้เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ทางพุทธศาสนานั่นเอง นอกจากนี้"ตำนานจามเทวีวงค์", "ตำนานมูลศาสนา" และ "ชินกาลมาลีปกรณ์" ก็ล้วนแต่มีลักษณะร่วมเหมือนกันคือ เล่าเรื่องราวในประวัติศาสตร์ของล้านนา ที่ย้อนกลับไปถึงสมัยพุทธกาล เพื่อเชื่อมต่อเข้ากับพุทธประวัติและการประกาศศาสนา ทั้งนี้ก็เพื่อสร้างความศักดิ์สิทธิ์แก่เรื่องราวในท้องถิ่นนั่นเอง